Polder2C’s:

onderzoek op echte dijk in Living Lab Hedwige-Prosperpolder

Recent werd het bevestigd door de nieuwste uitgave van het Klimaatsignaal van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI): ons klimaat verandert steeds sneller en als we de uitstoot van broeikasgassen niet verminderen kan rond 2100 de zeespiegel voor de Belgisch/Nederlandse kust 1,2 meter stijgen ten opzichte van het begin van deze eeuw. En als het smelten van de Antarctische IJskap op de Zuidpool versnelt, komt in 2100 zelfs een zeespiegelstijging van 2 meter in beeld. Ook voor Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk spelen vergelijkbare dreigingen. Het is dus belangrijk om te weten hoe het staat met de sterkte van de dijken in deze regio’s en hoe we dijkschade het best kunnen herstellen. Dit zijn vragen die het onderzoeksproject Polder2C’s wil beantwoorden.

Polder2C’s

Polder2C’s heeft als doel om de kustzones van België, Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk (het ’2 Zeeën-gebied’) klimaatadaptiever te maken. Dertien partners uit dit gebied werken samen om beter voorbereid te zijn op de effecten van klimaatverandering. Het project richt zich op de sterkte van waterkeringen, noodmaatregelen en kennisdeling over de sterkte van waterkeringen en crisisbeheersing. Het Nederlandse STOWA (kenniscentrum waterschappen en provincies) en het Vlaamse Waterbouwkundig Laboratorium zijn lead partners van het project. Bijzonder aan het project is dat onderzoek en praktijk op een unieke manier gecombineerd worden. Onder realistische omstandigheden worden dijkbezwijkproeven en schadeherstelproeven uitgevoerd in de eigen proeftuin van het project: het Living Lab Hedwige-Prosperpolder.

Het Living Lab Hedwige-Prosperpolder

De Hedwige-Prosperpolder wordt ingericht als intergetijdengebied. Voor deze transformatie wordt o.a. een nieuwe ringdijk aangelegd. Vervolgens wordt de huidige Scheldedijk afgegraven. De inrichtingswerken worden worden naar verwachting in de eerste helft van 2023 afgerond. De voortgang is namelijk o.a. afhankelijk van de weersomstandigheden. Tot in de eerste maanden van 2023 is het een uniek testgebied, exact op de grens van Nederland en België: het Living Lab Hedwige-Prosperpolder. Dat is een proeftuin met echte dijken om proeven uit te voeren en innovatieve technieken voor waterveiligheid te testen. In levensechte omstandigheden. Inmiddels zijn al meerdere experimenten en onderzoeken uitgevoerd in het Living Lab.

Er zijn drie soorten proeven:

Bresproef

Bij een bresproef stroomt water door een bresinitiatiegeul heen. Door erosie zal de bres vergroten. Door deze proef wordt duidelijker hoe een bres evolueert en op welke manier men adequaat moet reageren.

Bezwijkproef

Tijdens een bezwijkproef wordt een dijk belast om te zien wat er gebeurt. Zo kan bepaald worden onder welke omstandigheden schade ontstaat en waar de dijk tegen bestand is.

Overloopproef

Een overloopproef is een voorbeeld van een bezwijkproef. Een voortdurende waterstroom loopt over de dijk om te zien wat er met de dijk(bekleding) gebeurt.

“De grote meerwaarde van Polder2C’s zit hem in het samenbrengen van onderzoek naar het ontstaan van dijkschade en ervaringen met het herstellen ervan. Daardoor worden we ons meer bewust van de zwakke schakels en hoe hiermee om te gaan.”

- Patrik Peeters, Departement Mobiliteit en Openbare Werken - Lead partner

Overloopproeven

Er zijn verschillende manieren om de dijksterkte te testen. Dat noemen we bezwijkproeven. Een voorbeeld daarvan zijn overloopproeven. Eind 2021 vindt de derde serie overloopproeven plaats, vooral om te bepalen hoe sterk de dijken zijn en welke factoren die sterkte bepalen. Tijdens de overloopproeven wordt een situatie nagebootst waar de waterstand in de rivier boven de kruin van de dijk uitkomt. Dit wordt gedaan met polderwater. Dat water stroomt dan over de dijk. Zo wordt de erosieweerstand van vegetatie en afdeklaag op de dijk bepaald, wordt onderzocht wat het effect is van de hoeveelheid water, maar ook van factoren zoals graverij door dieren, het type bekleding en de aanwezigheid van bomen. Een eerste conclusie van de proeven is dat zolang de dijkbekleding gesloten is, de dijk behoorlijk veel water kan weerstaan. Maar bij gaten in het grasdek of de dijk, is de schade fors.

Schadeherstel

Wat bijzonder is aan het Living Lab, is dat het niet alleen gebruikt wordt voor bezwijkproeven, maar ook voor calamiteitenbeheersing. De schade die in de proeven aan de dijken ontstaat, wordt weer hersteld in oefeningen om crisissituaties te testen en schadehersteltechnieken uit te proberen. Zo zijn twee verschillende methodes met folie en zandzakken getest, het gebruik van ‘rock bags’ (zakken gevuld met stenen) en een reparatie met klei. Enkele van de reparaties zijn vervolgens weer op sterkte getest met een volgende overloopproef.

Trainingen en educatieve events

Naast de genoemde onderzoeken is het Living Lab opengesteld voor educatieve events en trainingen. In 2020 en 2021 zijn al verschillende dijkinspectietrainingen georganiseerd voor dijkwachters en watermanagers, voor beginners en meer ervaren deelnemers. Ook wordt de proeftuin gebruikt voor de Levee Challenge en de Winter School. Tijdens de Levee Challenge nemen teams van studenten het tegen elkaar op om dijkschade zo goed mogelijk te herstellen met een reparatie die bestand is tegen wateroverloop. Op de Winter School krijgen studenten veldwerk en workshops aangeboden over uiteenlopende onderwerpen op het gebied van klimaatadaptatie, crisisbeheersing en waterveiligheid.

“Al onze partners zijn zo bevlogen en enthousiast, het is een soort hobby voor volwassenen. En we helpen de regio een stap verder klimaatbestendig te maken dus het heeft nog een doel ook. Dat vind ik nou zo geweldig aan ons project.”

- Ludolph Wentholt, STOWA - Lead partner

Graverij

Het thema ‘graverij’ verdient ook de nodige aandacht in het Polder2C’s project. Er is momenteel niet veel kennis beschikbaar over gravende dieren in en rond dijken. Daarom worden in het Living Lab verschillende technieken getest om holen te kunnen opsporen en de omvang en ligging van ondergrondse graverijnetwerken te kunnen vaststellen. Denk aan methodes als het maken van scans, het gebruik van rookbommen en grouten. Bij grouten wordt een hol of gang geïnjecteerd met sneldrogend cement.

Verder onderzoek

Wil je weten wat er verder nog staat te gebeuren in het Living Lab? In 2022 wordt golfoverslag op de dijk nagebootst, staat er nog een bresproef op de planning en een grootschalige crisisoefening.


Het Polder2C’s project is een onderzoeksproject dat wordt gesubsidieerd door het Interreg 2 Zeeën programma. Polder2C’s ontvangt een bijdrage van 3,9 miljoen euro uit het Europese Interreg 2 Zeeën programma 2014-2020, mede gefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.

Interessant? Deel de pagina!