GGG’s zorgen voor betere waterkwaliteit in de Schelde

In het Schelde-estuarium worden veel factoren in de gaten gehouden. Denk aan vogelaantallen, waterstanden, zoutgehalte in het water en de aanwezigheid van bodemdieren in het slib. Eén van de monitoringsprogramma’s is het Onderzoeksprogramma Milieu-Effecten Sigmaplan, oftewel: OMES. Daarin wordt bijgehouden welke effecten het Sigmaplan op het Vlaamse deel van de Schelde heeft. OMES verzamelt al 25 jaar data. Welke kennis heeft zoveel monitoring tot nu toe opgeleverd?

Wat is OMES?

De watersnood van 1976 was de aanleiding voor het Sigmaplan. Het Sigmaplan beschermt Vlaanderen tegen overstromingen met stevigere en hogere dijken, maar ook met een reeks natuurlijke overstromingsgebieden in de Zeeschelde en haar getijgebonden zijrivieren. Een nieuwe storm in 1994 zorgde voor de hoogste waterstanden ooit op de Zeeschelde. Daarom werd monitoring urgenter. OMES werd dan ook in 1995 opgestart om de effecten van het Sigmaplan te volgen voor het Vlaamse deel van het Schelde-estuarium. In 2005 werd het Sigmaplan aangepast aan de nieuwe wetenschappelijke inzichten. Sindsdien levert het Sigmaplan ook een belangrijke bijdrage aan de Europese natuurdoelen voor Vlaanderen.

Binnen OMES worden allerlei metingen uitgevoerd om de biochemische kennis van de Zeeschelde actueel te houden en te vergroten. Zo kijkt men naar de waterkwaliteit, het lichtklimaat en hoeveel zwevende stof, fytoplankton, fytobenthos en zoöplankton er in het water zit – allerlei soorten algen en wieren.

OMES kijkt naar alle parameters voor het goed functioneren van het Schelde-ecosysteem, verwerft nieuwe wetenschappelijke kennis en monitort de effecten van Sigmaprojecten. Een mooi voorbeeld zijn Gecontroleerde overstromingsgebieden met een Gereduceerd Getij (GGG’s), die binnen het Sigmaplan worden aangelegd. OMES bekijkt wat hun rol is binnen het hele ecosysteem. Lees hieronder meer over GGG’s en bekijk in de video hoe zij werken.

Inmiddels is er de visie om het estuarium in zijn complexe geheel en in samenhang met alle (menselijke) factoren te beschouwen. Alle data en kennis vanuit OMES is dan ook sinds 2009 opgenomen en onderdeel in MONEOS, het programma van de VNSC wat het estuarium als geheel monitort.

Waterkwaliteit

Eén van de opvallende trends die uit de jarenlange monitoring naar voren komt: we zagen het zuurstofgehalte in het water spectaculair verbeteren (zie figuur 1). Sinds 2008 laat de grafiek een voornamelijk ‘blauwe’ trend met hoge waardes zien. Algenbloei speelt hierbij een belangrijke rol. Zij kunnen met de energie uit zonlicht CO2 vasthouden en zuurstof produceren.

Silicium is een essentieel voedingselement voor kiezelwieren. Als silicium op is, worden de kiezelwieren verdrongen door groenalgen die geen silicium nodig hebben. Deze groenalgen zijn niet geschikt als voedsel voor de meeste organismen in de Schelde, en kunnen zo tot massale bloei komen. Dan ontstaat er eutrofiering, oftewel: explosieve algenbloei. Die zorgt voor vervelende bijverschijnselen zoals nachtelijke zuurstoftekorten, schuim op het water en vissterfte. Uit OMES-onderzoek van 1997 weten we al dat schorren silicium kunnen leveren en stikstof verwijderen. Voor een gezonde waterkwaliteit zijn dus meer schorren nodig. Dit kan worden bereikt met de aanleg van GGG’s.

Gecontroleerde overstromingsgebieden met een Gereduceerd Getij (GGG’s)

Omdat GGG’s overspoelen op het ritme van eb en vloed, ontstaan hier vanzelf slikken en schorren. Dat zijn belangrijke leefgebieden voor allerlei planten en dieren in het Schelde-estuarium. Inmiddels zijn daar een aantal van aangelegd langs de Zeeschelde, bijvoorbeeld in Kruibeke en Lippenbroek. In die gebieden wordt het effect van de GGG’s gemeten. Wat is de waterkwaliteit tijdens de in- en uitstroom van water? Daaruit blijkt dat de verwachtingen van de effecten van GGG’s kloppen. Door de schorvorming is er minder stikstof dan voorheen, en stijgt het siliciumgehalte in het uitstromende water. Op het Scheldesymposium in juni 2022 zal Tom Maris (Universiteit Antwerpen) hier nog wat dieper op ingaan.

Interessant? Deel de pagina!