Waterdunen: broedgebied en tankstation voor vogels

Begin oktober 2021 bereikte het project Waterdunen een grote mijlpaal: vanaf dan is het gebied open voor wandelaars. Wat maakt het gebied nu zo bijzonder? Recreatie, natuur, zilte aquacultuur én veiligheid gaan in Waterdunen hand in hand. Nieuwe getijdennatuur achter de dijk kan zich ontwikkelen dankzij een innovatief bouwwerk: een getijdenduiker. Hier stroomt twee keer per etmaal zeewater doorheen. Ook vind je er volop eilanden voor kustbroedvogels. Wat heeft dat voor effect? Fred Schenk van Stichting Het Zeeuwse Landschap praat ons bij.

Intergetijdengebied

Waterdunen nabij Breskens is een gebied van zo’n 350 hectare. Daarvan wordt 14 hectare ingericht als duincamping, 40 hectare is voor vakantiewoningen en het natuurgebied wordt 250 hectare groot. In het gebied is sinds 2012 hard gewerkt aan een sterke waterkering en is een klimaatduin aangelegd. De inrichting van het gebied voor vogels, wandelaars en vogelkijkers is inmiddels ver gevorderd. Volgend jaar start de aanleg van het recreatiepark van Molecaten.

Uniek is de getijdenduiker die zorgt voor een gecontroleerd gedempt tij. Drie kokers, met in elke koker twee sensor-gestuurde schuiven, laten water in en uit Waterdunen stromen. Hierdoor ontstaat een gecontroleerd getij. Als het nodig is, bijvoorbeeld bij storm, kunnen ze het gebied volledig afsluiten. Een vierde koker voert polderwater af.

Voedselbron voor vogels

Door de verschillen in waterhoogte ontstaan schorren en slikken in het hele gebied. Schorren lopen alleen onder bij hoog springtij en hebben daardoor vaak begroeiing. Slikken komen elk hoogwater onder water te staan. Er leven veel kleine diertjes, zoals schelpdieren en wormen in het slik, wat een voedselbron voor veel vogels is. Het mooie is: door de getijdenduiker is het waterpeil in Waterdunen te beïnvloeden. “We hebben het gebied ingericht voor een aantal vogelgroepen,” vertelt Fred. “Dat zijn o.a. kustbroedvogels, maar ook steltlopers als wulpen en lepelaars, en een heleboel andere trekvogels.”

In het gebied verblijven jaarrond vele vogelsoorten zoals de ‘flying five’: de bergeend, kleine zilverreiger, bruine kiekendief, scholekster en grote stern. Dit jaar werden al grote aantallen broedende grote sterns en zwartkopmeeuwen in het gebied gezien. Dat is niet gek, want deze kolonies zaten ook al op de Hooge Platen, een naastgelegen zandplaat in de Westerschelde. Fred: “Sinds 2019 stroomt er zout water door Waterdunen. In 2020 zagen we direct wat soorten die het gebied verkenden, zoals de visdief, dwergstern en een klein aantal grote sterns. Die grote sterns waren een soort verkenners. Deze vogelsoort broedt met duizenden koppels bij elkaar. In 2021 zagen we dan ook 4850 broedparen terug. Kennelijk hadden de verkenners Waterdunen goedgekeurd!”

Getelde vogels in 2021

  • 4850 paren grote sterns
  • 263 paren visdieven
  • 141 paren dwergsterns
  • 3190 paren zwartkopmeeuwen
  • 1650 paren kokmeeuwen
  • 3 paren strandplevieren
  • 2 paren bontbekplevieren
  • 29 paren kluten

Unieke getallen

Het aantal zwartkopmeeuwen is ook uniek te noemen, volgens Fred. “Die soort heeft niet altijd in Nederland gebroed. Deze aantallen zijn zelfs voor Noordwest-Europa ongekend.” Dat schept de verwachting dat we volgend jaar vergelijkbare aantallen in Waterdunen zullen tellen. Maar dat blijft echter onzeker. “Veel vogels zoals de grote stern overwinteren in Afrika. Zelfs al brengt elk broedpaartje één jong voort, dan nog weet je niet hoeveel de reis overleven.” Wat betreft trekvogels valt op dat de visarend tijdens de najaarstrek een tijdje in het luwe Waterdunen bleef hangen. En steltlopers vinden er op hun vlucht naar het zuiden een goede maaltijd. Fred: “Aan de Belgische kust is weinig voor ze te halen. Het Zwin was al een foerageergebied voor ze, maar je kunt ook Waterdunen zien als extra tankstation voor de trekvogel.” Voor sommige vogels zijn gebieden zoals Waterdunen een verademing. Zo vindt de dwergstern, de kleinste sternsoort in Nederland, hier een veilig broedgebied. En de strandplevier, die gewoonlijk aan de kustlijn broedt, kan in Waterdunen rustig broeden, bij voorkeur in de buurt van bijvoorbeeld de dwergsterns. Die verdedigen hun eigen nest, en zo ook dat van de strandplevier.” Fred pleit dan ook voor meer gebieden zoals Waterdunen. Stel dat de omstandigheden in Waterdunen veranderen, dan kunnen de vogels ook ergens anders terecht. Risicospreiding, dus.

Onderhoud

Daar is wel het nodige gebiedsbeheer voor nodig. De broedeilanden moeten kaal blijven en daarom worden ze buiten het broedseizoen af en toe onder water gezet en indien nodig zullen de eilanden worden gemaaid. Dit alles maakt Waterdunen een interessante woon-, rust- en broedplaats voor deze vogels. Fred: “We denken het aanleggen van een fijn leefgebied voor vogels onder de knie te hebben. Het lijkt er nu op dat we dit jaar een goede beoordeling van de vogels hebben gekregen. Daar doe je het voor.”

De proeftuin van het Kustlaboratorium

Het Kustlaboratorium, een initiatief van stichting Het Zeeuwse Landschap, experimenteert met binnendijkse zilte aquacultuur die past in het landschap. Dat is bijvoorbeeld de teelt van zulte, of in de volksmond “lamsoor”, zeekraal, strandbiet en zeevenkel, maar ook van schaal- en schelpdieren. Dat draagt ook weer bij aan de biodiversiteit in het gebied. Ondernemers krijgen bij het Kustlab geschikte grond en basisvoorzieningen, en zorgen zelf voor duurzame teelt en de verwerking. Het doel: laten zien dat zilte aquacultuur kan passen in een gezond natuurlijk landschap.

Op dit moment zijn drie ondernemers actief met experimenten: een oesterkweker, een teler van zilte kruiden en een akkerbouwer die experimenteert met zilte gewassen. Vanaf volgend jaar worden de eerste kleinschalige oogst van zeegroenten en -kruiden verwacht. De ondernemers kijken nu met name welke methodes het beste werken, hoe de oesters en gewassen zich op die plek ontwikkelen en hoe ze het beste groeien. De HZ University of Applied Sciences doet hiervoor aanvullend onderzoek.

Waterdunen is één van de projecten van het Natuurpakket Westerschelde (NPW), dat zorgt voor uitbreiding van de Westerscheldenatuur met 600 hectare. In Waterdunen werken Provincie Zeeland (projecttrekker), Gemeente Sluis, Waterschap Scheldestromen, recreatieonderneming Molecaten en stichting Het Zeeuwse Landschap nauw samen.

Interessant? Deel de pagina!