Smartsediment en Programmatische Aanpak Grote Wateren


In actie voor behoud ecosysteem in het intergetijden-gebied

De intergetijdengebieden in zowel de Oosterschelde als de Westerschelde hebben het moeilijk, en dat bedreigt de natuur. Op en rond de zandplaten, slikken en schorren die het intergetijdengebied kenmerken, vinden veel vogels hun voedsel, rusten zeehonden en groeit jonge vis op. En dus is actie nodig. Op deze pagina lees je hoe concrete sedimentprojecten bijdragen aan behoud en herstel van een evenwichtig ecosysteem in beide gebieden.

Hoewel de intergetijdennatuur in beide gebieden bedreigd wordt, heeft dat voor elk gebied specifieke oorzaken. De oorspronkelijke dynamiek van eb en vloed in de Oosterschelde zorgde voor evenwicht tussen krachten die intergetijdengebieden ‘afbreken’ en weer ‘opbouwen’. Door de aanleg van de Oosterscheldekering is dynamiek van eb en vloed verminderd. De afbrekende krachten winnen het van de opbouwende, waardoor het intergetijdengebied steeds kleiner wordt en korter droogvalt. Dat noemen we de zandhonger van de Oosterschelde. In de Westerschelde gaan intergetijdengebieden in omvang en kwaliteit ook achteruit. Hier is de getijdendynamiek juist toegenomen door bedijking, inpoldering, zandwinning en vaargeulverruiming.

Sedimentstrategie voor behoud intergetijdengebied

Als er niets gebeurt, zal het intergetijdengebied verder in omvang en kwaliteit afnemen. Dat bedreigt meerdere diersoorten en betekent dat er minder ruimte is voor een veerkrachtige natuur. Daarom komen overheden en stakeholders op diverse manieren, zowel nationaal als internationaal samen in actie, bijvoorbeeld in het EU-project Smartsediment.


  • In de Westerschelde wordt met het oog op de balans met de natuurbelangen de flexibele stortstrategie, waaronder de plaatrandstortingen, toegepast. Daarnaast zijn en worden er diverse pilots uitgevoerd om het sedimentbeheer verder te optimaliseren. Het structurele kader voor de versterking van de natuur is het Langetermijnperspectief Natuur dat stakeholders en VNSC gezamenlijk ontwikkelen.
  • Voor de aanpak van de zandhonger in de Oosterschelde is een MIRT-verkenning uitgevoerd. Daaruit bleek dat de zandhonger het best kan worden aangepakt door het suppleren (ofwel: aanvullen) van zand op intergetijdengebieden, voor het eerst uitgevoerd op de Roggenplaat. Hieronder wordt de zandsuppletie op de Roggenplaat, een van de voorbeeldprojecten die mede mogelijk zijn gemaakt door Smartsediment, toegelicht. Momenteel wordt gewerkt aan de bouwstenen voor een langetermijnperspectief voor de Oosterschelde. Daarin worden de belangen van natuur, landschap en waterkwaliteit verbonden met die van veiligheid en economie.

Structurele steun voor wateren

Er lopen nog meer initiatieven om waterkwaliteit en natuur van de (Ooster- en) Westerschelde te verbeteren. Met de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) investeren Rijk, regio en stakeholders in de verbetering van de natuur- en waterkwaliteit van de grote wateren in Nederland (Wadden- en IJsselmeergebied, Grote Rivieren en Zuidwestelijke Delta). Met de PAGW wordt de ecologische kwaliteit van de grote wateren verbeterd, en zo de leefomgeving. Dat biedt ook kansen voor de versterking van de regionale economie’


Bekijk ook de kaart met mogelijke projecten (rechts) of lees meer op de losse factsheets. Het onderzoek naar sedimentbeheer in de monding van de Westerschelde en de zandsuppletie op de Roggenplaat zijn projecten die zijn aangemerkt door het PAGW als fase 1-project, maar worden zelfstandig gefinancierd en uitgevoerd.

Project 1:


Zandsuppletie Roggenplaat

De Roggenplaat in de Oosterschelde is de eerste plek waar een zandsuppletie van deze omvang en aard wordt uitgevoerd. Projectleider Eric van Zanten (Rijkswaterstaat) neemt je mee de Oosterschelde op om te laten zien welke werkzaamheden er worden uitgevoerd en waarom dit zo hard nodig is.

Project 2:


Sedimentbeheer in (de monding van) de Westerschelde

De zeespiegelstijging en hogere rivierafvoeren zorgen voor opgaven voor waterveiligheid, natuur en toegankelijkheid. Een slimme bagger- en stortstrategie in combinatie met dijkversterkingen kan een goede oplossing zijn. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is het sedimentbeheer in de monding en de Westerschelde.

Vragen over de voordelta en de Westerschelde

Hoe kan sedimentbeheer in het mondingsgebied en de Westerschelde bijdragen aan veerkracht van het systeem tegen de effecten van zeespiegelstijging? Voor het antwoord moet aan diverse kennisvragen worden gewerkt, zoals:


  • ‘Hoe werkt sedimenttransport in de monding?’
  • ‘Welke rol speelt de Westerschelde hier in?’
  • ‘Wat zijn de mogelijke gevolgen voor de natuur?’


De uitvoering van een sedimentpilot kan bijdragen aan het vinden van een antwoord op deze vragen. Momenteel wordt voor natuurherstel alleen binnen de Westerschelde met sediment gewerkt. Denk hierbij aan de plaatrandsuppleties, die al onderdeel zijn van de onderhoudsstrategie. Het gericht zoeken naar sedimentbeheer dat natuurherstel ondersteunt in zowel de monding als de Westerschelde zelf brengt uitdagingen met zich mee. Denk alleen al aan de omvang van het gebied!


Momenteel worden de experts op het gebied van morfologie, ecologie, veiligheid en sedimenttransport geraadpleegd. Rijkswaterstaat heeft Deltares gevraagd om het eerste deel van deze verkenning te coördineren. Eind 2019 wordt de rapportage van de monding en het rapport met kennisvragen en hypothesen opgeleverd. Deze rapporten vormen de basis voor de verdere uitwerking in 2020.

Samenwerking

Zodra de basisrapportage gereed is komen ook de stakeholders aan bod. Daarnaast wordt samengewerkt met het project Kustgenese 2.0: de pilotsuppletie in de buitendelta bij de Amelander zeegat. Er zal ook worden gekeken naar onderzoekstrajecten bij universiteiten.

Fase 1-project in de landelijke PAGW

De PAGW is gericht op verbetering van de water- en natuurkwaliteit. Voor de Westerschelde wordt o.a. gekeken naar de manier waarop de bagger- en stortstrategie hieraan kan bijdragen. De PAGW sluit aan bij de bestaande afspraken en onderzoeken t.a.v. integraal sedimentbeheer in de Westerschelde.